Der, die, das — nhớ mạo từ ngay cùng danh từ, đừng để dành về sau

Cứ thử hỏi những ai từng học tiếng Đức ở trường xem, giá được học lại, họ muốn làm khác đi ở chỗ nào — rất nhiều người sẽ nói cùng một câu: học mạo từ ngay từ ngày đầu. Mạo từ chẳng khó gì. Rắc rối nằm ở chỗ danh từ nào đã học trơn thì về sau phải học lại thêm một lượt, đúng lúc cái tật nói sai đã ăn sâu.

Mạo từ không đợi được

Ở tiếng Đức, Pháp, Tây Ban Nha, Ý, Bồ Đào Nha và Hà Lan, danh từ nào cũng mang một giống ngữ pháp. Giống không phải thứ thêm vào cho đẹp: chính nó định ra mạo từ, và trong phần lớn các thứ tiếng này, nó còn chi phối luôn đuôi của tính từ đứng quanh danh từ lẫn đại từ thay thế cho danh từ ấy.

Khó nhằn nhất vẫn là tiếng Đức. Có tới ba giống — der, die và das — trong khi nhìn vào danh từ thì gần như chẳng đoán ra nó thuộc giống nào. Der Löffel (cái thìa), die Gabel (cái nĩa), das Messer (con dao): cùng là bộ dao nĩa trên bàn ăn mà mỗi món một giống. Đi tìm quy luật ở đây là vô ích. Chỉ còn cách nhớ nguyên cụm mạo từ + danh từ như thể đó là một từ.

Học Messer trước, mạo từ tính sau, là bạn bắt hai mảnh ký ức phải tự khớp lại với nhau: một bên là từ, một bên là một thông tin về từ. Còn nếu ngay từ đầu bạn nhớ das Messer, trong đầu chỉ có một mảnh, và lần nào nói ra thì mạo từ cũng tự bật ra theo danh từ. Lý lẽ gói gọn có thế.

Trên thẻ Mullawo, mạo từ nằm ở đâu

Ở sáu thứ tiếng đặt mạo từ trước danh từ — Đức, Pháp, Tây Ban Nha, Ý, Bồ Đào Nha và Hà Lan — Mullawo in luôn mạo từ ngay trước danh từ trên thẻ: die Hand, la main, la mano, de hand. Mạo từ chỉ hiện ở phía thứ tiếng bạn đang học, phía tiếng mẹ đẻ thì không: người Đức học tiếng Anh đâu cần thấy chữ die đứng trước từ trong tiếng của mình.

Mạo từ của mỗi từ được lưu sẵn cho chính từ đó, app không dựa vào nhãn giống để tự suy ra, vì thực tế các thứ tiếng này rắc rối hơn thế nhiều:

• Tiếng Pháp nuốt nguyên âm của mạo từ khi danh từ mở đầu bằng âm nguyên âm: l'eau, l'arbre, chứ không ai nói la eau.
• Tiếng Ý dùng lo khi danh từ bắt đầu bằng z hoặc s + phụ âm: lo zio, lo studente.
• Tiếng Tây Ban Nha lại để el đứng trước danh từ giống cái mở đầu bằng a mang trọng âm: el agua, el águila — từ vẫn là giống cái, sang số nhiều vẫn là las aguas.

Mỗi ca như vậy chỉ cần xử lý một lần cho từng từ, nên thẻ luôn hiện đúng cách người bản xứ thật sự nói. Còn tiếng Romania và tiếng Bulgaria vắng mặt trong danh sách là có lý do: mạo từ xác định của hai thứ tiếng này gắn vào cuối danh từ (casa, книгата), nên phía trước chẳng có gì để in.

Mặc định mạo từ luôn hiện. Muốn xem danh từ trơn — chẳng hạn khi ôn nhanh một thứ tiếng mà bạn đã thuộc giống của từ — bạn tắt công tắc Hiển thị mạo từ trong Cài đặt.

Vài quy tắc đoán giống khá trúng

Với những từ bạn gặp đầu tiên, giống gần như là ngẫu nhiên; sang đến từ dài thì đỡ hơn nhiều. Chỉ cần nắm một nhúm đuôi từ là đã đoán đúng phần lớn danh từ, nên biết sớm thì lợi:

Tiếng Đức

• die — gần như mọi danh từ có đuôi -ung, -heit, -keit, -schaft, -ion: die Zeitung, die Freiheit, die Mannschaft, die Nation.
• das — mọi từ giảm nhẹ (chỉ cái nhỏ) có đuôi -chen và -lein: das Mädchen (cô bé — đúng thế, giống trung), das Brötchen.
• der — đa số danh từ đuôi -er chỉ người làm một việc gì đó: der Lehrer, der Fahrer.
• Sang số nhiều, cả ba giống đều dùng chung die.

Tiếng Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha — đuôi -o thường là giống đực, -a thường là giống cái; ngoại lệ không nhiều, cứ học thuộc riêng là xong: el día, la mano, el problema; o dia, a mão, o problema.

Tiếng Pháp — -tion, -té và -ure hay ngả về giống cái (la nation, la liberté, la voiture); -age và -ment hay ngả về giống đực (le fromage, le moment). Không phải luật bất di bất dịch, nhưng đặt cược vào đó thì ít khi thua.

Tiếng Hà Lan — de là giống chung, dùng cho phần lớn danh từ; het là giống trung, chỉ chiếm số ít, và từ giảm nhẹ nào có đuôi -je cũng đi với nó: het huisje, het meisje.

Mấy quy tắc này chỉ là tấm lưới đỡ, không thay được cách học. Cứ nhớ nguyên cặp; quy tắc thì để dành cho lúc lần đầu chạm mặt một từ dài.

Đọc thành tiếng, nhớ đọc cả mạo từ

Mạo từ nằm ngay trước mắt, vậy mà mắt rất dễ lướt qua nó. Khi lật thẻ, hãy đọc to cả cụm như một từ — das Messer, đừng chỉ Messer — rồi chạm vào biểu tượng loa để nghe phát âm. Từ nào đã nghe đi nghe lại cùng mạo từ thì đến lúc thiếu mạo từ, tai bạn sẽ thấy cứ sao sao, và đó đúng là cảm giác bạn đang nhắm tới: người bản xứ "biết" giống của từ mà chẳng cần học quy tắc nào, chính là nhờ cảm giác ấy.

Áp dụng thế nào

1. Đừng tắt mạo từ. Hãy xem der, die hay das như âm tiết đầu của từ, đừng coi nó là chuyện ngữ pháp.
2. Nhớ đúng danh từ mà nhầm mạo từ thì chọn Gần đúng — vì đúng là gần đúng thật, và lịch ôn sẽ cho từ đó quay lại sớm hơn một chút so với khi bạn trả lời trọn vẹn.
3. Bỏ ra một buổi tối học các đuôi từ ở trên, một lần là đủ. Lần nào gặp một danh từ dài mới, chúng cũng trả lại công sức cho bạn.