Der, die, das — artikeli sonradan değil, ismiyle birlikte ezberleyin

Almancayı okulda öğrenmiş birine "Baştan başlasaydın neyi değiştirirdin?" diye sorun, büyük ihtimalle şu cevabı alırsınız: artikeli daha ilk gün kelimeyle birlikte öğrenirdim. Mesele artikelin zor olması değil. Artikelsiz ezberlenen kelime aylar sonra yeniden öğrenilmek zorunda kalıyor ve o zamana kadar yanlış söyleme alışkanlığı da çoktan yerine oturmuş oluyor.

Artikel neden sonraya bırakılmamalı

Türkçede ismin cinsiyeti diye bir şey olmadığından bu fikir başta yabancı gelebilir. Almanca, Fransızca, İspanyolca, İtalyanca, Portekizce ve Felemenkçede ise cinsiyetsiz isim yoktur. Üstelik bu, süs olsun diye konmuş bir ayrıntı da değil: hangi artikelin geleceğine cinsiyet karar verir, bu dillerin çoğunda da ismin yanındaki sıfatın alacağı eke ve isme gönderme yapan zamire.

İşin en çetrefil olduğu dil Almancadır. Üç cinsiyet var, der, die ve das, ve ismin kendisine bakıp hangisi olduğunu anlamak çoğu zaman mümkün değil. Der Löffel (kaşık), die Gabel (çatal), das Messer (bıçak): sofradaki üç parçanın üçü de ayrı cinsten. Burada aranacak bir mantık yok; artikel + isim ikilisini tek parça halinde öğrenmekten başka çare kalmıyor.

Messer'i bugün, artikelini bir ay sonra öğrenirseniz hafızanızda birbirini bulması gereken iki ayrı kayıt oluşur: kelimenin kendisi ve kelimeye dair bir bilgi. Baştan das Messer diye öğrendiyseniz kayıt tektir ve kelime ağzınızdan her çıktığında artikeli de beraberinde gelir. Söylenecek her şey aslında bu kadar.

Mullawo'da artikel kartın neresinde

Artikelin ismin önüne geldiği altı dilde, yani Almanca, Fransızca, İspanyolca, İtalyanca, Portekizce ve Felemenkçede, Mullawo artikeli kartta ismin hemen önüne yazar: die Hand, la main, la mano, de hand. Bunu yalnızca öğrendiğiniz dilin tarafında yapar. İngilizce çalışan bir Almanın kendi dilindeki kelimenin önünde die görmesine gerek yok.

Her kelimenin artikeli ayrı ayrı kayıtlıdır, cinsiyet etiketinden otomatik olarak türetilmez. Sebebi şu: bu dillerin kuralları hiç de düz değil.

• Fransızcada ünlüyle başlayan kelimenin önünde artikelin ünlüsü düşer: la eau denmez, l'eau, l'arbre denir.
• İtalyancada z ile ya da s + ünsüzle başlayan kelimeler lo alır: lo zio, lo studente.
• İspanyolcada vurgulu a ile başlayan dişil isimlerin önüne el gelir: el agua, el águila. Kelime yine de dişildir, çoğulu da yine las aguas olur.

Bu tercihler her kelime için bir kez yapıldığından kartta, o dili ana dili olarak konuşan birinin gerçekten kullanacağı biçim yer alır. Romence ile Bulgarcanın listede olmaması da bilinçli bir karar: bu iki dilde belirli artikel ismin sonuna eklenir (casa, книгата), dolayısıyla önüne yazılacak bir şey yoktur.

Artikeller varsayılan olarak açık gelir. Cinsiyetleri zaten oturmuş bir dilde hızlıca tekrar yaparken ismi yalın görmek isterseniz Ayarlar'daki Artikelleri göster anahtarını kapatmanız yeterli.

İşinizi kolaylaştıran birkaç kural

İlk öğrendiğiniz kısa kelimelerde cinsiyet tamamen keyfî görünür. Kelimeler uzadıkça tablo değişir: bir avuç ek, isimlerin epey büyük bir kısmının cinsiyetini kendiliğinden ele verir. Bunları erkenden öğrenmek kârlıdır.

Almanca

• die — -ung, -heit, -keit, -schaft, -ion ile biten isimlerin neredeyse hepsi: die Zeitung, die Freiheit, die Mannschaft, die Nation.
• das — -chen ve -lein ekli küçültme isimlerin tamamı: das Mädchen (kız; evet, nötr), das Brötchen.
• der — -er ile biten ve bir işi yapan kişiyi anlatan isimlerin çoğu: der Lehrer, der Fahrer.
• Çoğulda cinsiyet fark etmez, artikel her zaman die olur.

İspanyolca ve Portekizce — -o ile bitenler çoğunlukla eril, -a ile bitenler çoğunlukla dişildir. İstisnalar o kadar az ki tek tek istisna olarak ezberlenebilir: el día, la mano, el problema; o dia, a mão, o problema.

Fransızca — -tion, -té ve -ure ile bitenler genelde dişildir (la nation, la liberté, la voiture), -age ve -ment ile bitenler ise genelde eril (le fromage, le moment). Şaşmaz bir kural sayılmaz ama tahmin yürütürken güvenilir bir dayanaktır.

Felemenkçe — isimlerin çoğu de alan ortak cinsiyettendir. het alan nötr isimler azınlıktadır; -je ile biten küçültmelerin hepsi de bu gruba girer: het huisje, het meisje.

Yine de bu kurallar bir öğrenme yöntemi değil, can simidi. Esas olan ikiliyi öğrenmek; kurala, uzun bir kelimeyle ilk kez karşılaştığınızda başvurun.

Artikeliyle birlikte, yüksek sesle

Artikel gözden kaçmaz ama kolayca atlanır. Kart döndüğünde kelimeyi artikeliyle tek nefeste, yüksek sesle okuyun: Messer değil, das Messer. Ardından hoparlöre dokunup nasıl telaffuz edildiğini dinleyin. Artikeliyle defalarca duyduğunuz bir kelime bir süre sonra artikelsiz kulağınıza tuhaf gelmeye başlar. Ulaşmak istediğiniz his tam olarak bu; o dili ana dili olarak konuşanlar da cinsiyeti hiçbir kural ezberlemeden böyle "bilir".

Kısacası

1. Artikelleri kapatmayın. der, die ya da das'ı bir dil bilgisi kuralı gibi değil, kelimenin ilk hecesi gibi düşünün.
2. İsmi hatırlayıp artikeli karıştırdığınızda Neredeyse deyin, çünkü durum tam olarak bu. Takvim de kelimeyi, kusursuz bir cevaptan sonra getireceğinden biraz daha erken karşınıza çıkarır.
3. Yukarıdaki ekleri bir akşam oturup bir kerede öğrenin. Önünüze yeni bir uzun isim çıktığı her seferde bu emek kendini fazlasıyla amorti eder.