Der, die, das — rodzajnik od razu, a nie „kiedyś potem”

Kto przeszedł przez szkolny niemiecki, często mówi po latach jedno: trzeba było od początku uczyć się z rodzajnikiem. Sam rodzajnik wcale nie jest trudny. Kłopot w tym, że słówko wkute bez niego i tak wraca do nauki, tyle że później — kiedy błędna forma zdążyła już wejść w nawyk.

Rodzaj to nie szczegół na później

Niemiecki, francuski, hiszpański, włoski, portugalski, niderlandzki — w każdym z nich rzeczownik ma swój rodzaj gramatyczny i nie da się go zbyć jako ozdobnika. Od rodzaju zależy rodzajnik, a w większości tych języków również końcówki przymiotników stojących przy rzeczowniku oraz zaimki, którymi później się do niego odwołujemy.

Najtrudniej ma uczący się niemieckiego. Rodzaje są trzy, der, die i das, a samo słowo rzadko zdradza, który mu przypada. Der Löffel (łyżka), die Gabel (widelec), das Messer (nóż): komplet sztućców i każdy sztuciec innego rodzaju. Szukanie w tym sensu nic nie da. Zostaje para rodzajnik + rzeczownik zapamiętana jako jedna rzecz.

Zacznij od samego Messer, a rodzajnik dołóż za miesiąc, i masz w pamięci dwa osobne ślady: słowo oraz informację o tym słowie, które jakoś muszą się połączyć. Zacznij od das Messer, a ślad będzie jeden — i za każdym razem, gdy mówisz to słowo, rodzajnik pojawia się sam. Nic więcej do tego argumentu nie trzeba.

Rodzajnik na karcie w Mullawo

Rodzajnik stawiany przed rzeczownikiem mają sześć języków: niemiecki, francuski, hiszpański, włoski, portugalski i niderlandzki. W nich Mullawo pokazuje go na karcie tuż przed słowem: die Hand, la main, la mano, de hand. Widać go wyłącznie po stronie języka, którego się uczysz. Niemiec, który uczy się angielskiego, nie musi oglądać die przy własnym, niemieckim słowie.

Rodzajnik nie jest wyliczany z etykiety rodzaju — każde słowo ma go zapisanego osobno. Inaczej się nie da, bo te języki lubią wyjątki:

• we francuskim samogłoska rodzajnika znika przed samogłoską: l'eau, l'arbre, nigdy la eau;
• we włoskim przed z i przed s + spółgłoska stoi lo: lo zio, lo studente;
• w hiszpańskim rzeczowniki żeńskie zaczynające się od akcentowanego a dostają el: el agua, el águila — choć dalej są żeńskie, a w liczbie mnogiej mówi się las aguas.

Każdy taki przypadek rozstrzygnięto raz, przy konkretnym słowie, żeby na karcie stało dokładnie to, co powiedziałby rodzimy użytkownik. Rumuńskiego i bułgarskiego na tej liście brakuje celowo. Tam rodzajnik określony dokleja się na końcu rzeczownika (casa, книгата), więc przed słowem nie byłoby czego postawić.

Domyślnie rodzajniki są widoczne. Gdy chcesz same rzeczowniki — choćby do szybkiej powtórki w języku, w którym rodzaje masz już opanowane — wyłączysz je w Ustawieniach przełącznikiem Pokaż rodzajniki.

Końcówki, które zdradzają rodzaj

Przy pierwszych, krótkich słowach rodzaj wygląda na zupełnie przypadkowy. Przy dłuższych już tak nie jest: kilka końcówek przesądza o dużej części rzeczowników i dobrze poznać je wcześnie.

Niemiecki

• die — prawie wszystkie rzeczowniki na -ung, -heit, -keit, -schaft, -ion: die Zeitung, die Freiheit, die Mannschaft, die Nation.
• das — wszystkie zdrobnienia na -chen i -lein: das Mädchen (dziewczyna — owszem, w rodzaju nijakim), das Brötchen.
• der — większość rzeczowników na -er, które nazywają wykonawcę jakiejś czynności: der Lehrer, der Fahrer.
• W liczbie mnogiej wszystkie trzy rodzaje mają ten sam rodzajnik: die.

Hiszpański i portugalski — na -o najczęściej męskie, na -a najczęściej żeńskie, a wyjątków jest tak niewiele, że po prostu zapamiętuje się je jako wyjątki: el día, la mano, el problema; o dia, a mão, o problema.

Francuski — -tion, -té i -ure ciągną w stronę żeńskiego (la nation, la liberté, la voiture), -age i -ment w stronę męskiego (le fromage, le moment). Żelaznej reguły tu nie ma, ale stawiając na nią, rzadko przegrasz.

Niderlandzki — de to rodzaj wspólny, do którego należy większość rzeczowników. het ma rodzaj nijaki: słów jest mniej, za to biorą go wszystkie zdrobnienia na -je: het huisje, het meisje.

Traktuj te reguły jak asekurację, nie jak sposób nauki. Uczysz się par, a końcówkę sprawdzasz wtedy, gdy pierwszy raz spotykasz długie słowo.

Czytaj na głos, razem z rodzajnikiem

Rodzajnik rzuca się w oczy, a mimo to łatwo go przeoczyć. Po odwróceniu karty przeczytaj całość na głos jako jedno — das Messer, nie Messer — i dotknij ikony głośnika, żeby usłyszeć wymowę. Słowo, które wiele razy słyszałeś z rodzajnikiem, w końcu zaczyna bez niego brzmieć dziwnie. Właśnie to wrażenie jest celem: dzięki niemu rodzimi użytkownicy „wiedzą”, jaki rodzaj ma słowo, choć żadnej reguły nigdy się nie uczyli.

W praktyce

1. Nie wyłączaj rodzajników. Der, die czy das to dla ciebie pierwsza sylaba słowa, a nie gramatyka.
2. Rzeczownik dobrze, rodzajnik źle? Wybierz Prawie, bo tak dokładnie było. Słowo wróci wtedy trochę szybciej, niż wróciłoby po bezbłędnej odpowiedzi.
3. Końcówki z listy powyżej przerób raz, w jeden wieczór. Ten wysiłek zwraca się przy każdym nowym długim rzeczowniku.