პინიინი, რომაძი, IPA — რას ნიშნავს სტრიქონი სიტყვის ქვეშ
ჩინურ, იაპონურ ან კორეულ სიტყვას ქვემოთ ხშირად ერთი და იმავე ბგერის ორი-სამი სხვადასხვა ჩანაწერი ახლავს. თითოეული სხვა კითხვას სცემს პასუხს. გიხსნით, რომელი რისთვის გამოგადგებათ და როდის შეგიძლიათ მასზე აღარ დაიხედოთ.
Mullawo-ში იაპონური სიტყვის ქვეშ, ერთ სტრიქონზე, ხანდახან სამი სხვადასხვა რამ დგას: みず mizu [mˈizɯᵝ]. ჩინურს ამათგან ორი ახლავს: 橙色 chéngsè და კვადრატულ ფრჩხილებში ჩასმული ტრანსკრიფცია. ერთი შეხედვით გეგონებათ, ერთი და იგივე ინფორმაცია სამჯერაა დაწერილი. სინამდვილეში ასე არ არის, და თუ თავიდანვე გაარკვევთ, რომელი რას ნიშნავს, პირველ თვეებში ბევრ გაუგებრობას თავიდან აიცილებთ.
სამივე სხვადასხვა კითხვას პასუხობს
IPA გეუბნებათ, როგორ ჟღერს სიტყვა. კვადრატულ ფრჩხილებში საერთაშორისო ფონეტიკური ანბანია. მასში თითოეულ ბგერას თავისი სიმბოლო აქვს და ეს სიმბოლოები ყველა ენაში ერთნაირია. სამიდან მხოლოდ IPA ცდილობს, თავად ბგერა აღწეროს და არა ის, როგორ იწერება. Mullawo-ში ყველა ენას, რომელსაც ტრანსკრიფცია აქვს, IPA ტრანსკრიფციაც აქვს.
რომანიზაცია გიჩვენებთ, როგორ იწერება და როგორ ისწავლება სიტყვა. ჩინურ, იაპონურ და კორეულ სიტყვებთან Mullawo იმ სტანდარტულ ლათინურ ჩანაწერსაც აჩვენებს, რომელიც თავად ამ ენებშია მიღებული:
- ჩინური — პინიინი, ტონის ნიშნებითურთ: 橙色 chéngsè (ნარინჯისფერი).
- იაპონური — რომაძი: オレンジ色 orenji-iro.
- კორეული — Revised Romanization, სამხრეთ კორეის ოფიციალური სისტემა: 주황색 juhwangsaek.
ამ ჩანაწერით კრეფთ ტექსტს ტელეფონის კლავიატურაზე, მას იყენებენ სახელმძღვანელოები, ის გხვდებათ აბრებსა და რუკებზე. ოღონდ გახსოვდეთ, რომ ეს მართლწერის სისტემაა და ბგერას არ აღწერს: პინიინში zh და კორეულში eo სულ სხვა ბგერებია, ვიდრე ინგლისურ კითხვას შეჩვეულ ადამიანს ეგონება.
წაკითხვის სტრიქონი გიჩვენებთ, როგორ იწერება სიტყვა ენის საკუთარი მარცვლოვანი დამწერლობით. ეს მხოლოდ იაპონურს ეხება. კანძით დაწერილ სიტყვას გვერდით კანით ჩაწერილი წაკითხვა ახლავს: 水 → みず, オレンジ色 → オレンジいろ. იაპონელი მკითხველი სიტყვას გონებაში სწორედ ასე „ისმენს“, და რომაძისგან განსხვავებით, ეს თავად იაპონური ენაა.
რატომ არიან ერთმანეთისგან გამიჯნული
ადრე სამივე ერთ ველში ინახებოდა და ბარათი ერთსა და იმავე ადგილზე მათგან ნებისმიერს აჩვენებდა. შემსწავლელს ეს ძალიან აბნევდა: mizu სიტყვის ჟღერადობაა თუ დაწერილობა? [mˈizɯᵝ] რაღაც სხვა სიტყვაა?
ახლა თითოეულს სტრიქონზე თავისი ადგილი აქვს და რიგი არასდროს იცვლება: ჯერ წაკითხვა, მერე რომანიზაცია, ბოლოს IPA. სამივე ერთ სტრიქონზე ეტევა, ამიტომ ბარათის გადაბრუნებისას სიტყვა ადგილიდან არ იძვრის.
რას დავაკვირდეთ
ჩინურში პინიინს მიჰყევით და ტონებს ყურადღება მიაქციეთ. ტონის ნიშნები სილამაზისთვის არ წერია. mā, má, mǎ და mà ოთხი სრულიად განსხვავებული მარცვალია, და თუ სიტყვას არასწორი ტონით იტყვით, ან სხვა რამეს იტყვით, ან საერთოდ ვერაფერს. პინიინი ნიშნებთან ერთად წაიკითხეთ, სიტყვა დინამიკს აყოლებით წარმოთქვით და ტონი მართლწერის განუყოფელ ნაწილად აღიქვით. თუ რომელიმე ბგერა გაგიჭირდებათ, ვთქვათ, zh, j და z ერთმანეთში აგერიათ, IPA-ს ჩახედეთ. ყოველდღიურად კი მაინც პინიინი გამოგადგებათ.
იაპონურში კანაზე გადაერთეთ და რომაძის რაც შეიძლება მალე დაანებეთ თავი. რომაძით პირველ კვირაში ყველაზე სწრაფად შეხვალთ ენაში, მაგრამ პირველ წელს ყველაზე ნელა გაივლით. ჰირაგანა და კატაკანა ერთად სულ რაღაც ასიოდე ნიშანია, იაპონური კი სინამდვილეში სწორედ მათით იწერება. როგორც კი მათ კითხვას ისწავლით, კანძის ზემოთ მოცემული წაკითხვა სავსებით საკმარისი იქნება, რომაძი კი ზედმეტ ხმაურად გადაიქცევა.
კორეულში რომანიზაციაზე უარი თქვით, როგორც კი ჰანგულს წაიკითხავთ. ამას წელი კი არა, ერთი კვირა სჭირდება; დაწვრილებით წაიკითხეთ, როგორ მუშაობს ჰანგული. ამის შემდეგ Revised Romanization მხოლოდ ფეხებში გებლანდებათ, რადგან ჰანგული კორეულს ლათინურ ასოებზე ბევრად ზუსტად გადმოსცემს.
ყველა დანარჩენ ენაში IPA-ს მაშინ მიმართეთ, როცა ეჭვი გეპარებათ, დინამიკს კი ყოველთვის. ესპანურსა და ქართულში დაწერილობა ბგერის დიდ ნაწილს ისედაც გიკარნახებთ. ინგლისურში, ფრანგულსა და პორტუგალიურში ასე არ არის, და იმის გასარკვევად, რას ნიშნავს ასოები სწორედ ამ კონკრეტულ სიტყვაში, ერთადერთი სანდო მეგზური IPA-ა. თუმცა სიტყვის მოსმენას ვერანაირი ტრანსკრიფცია ვერ შეცვლის. დააჭირეთ დინამიკს, ნელა მოსასმენად კი ორჯერ დააჭირეთ.
როგორ გამოვრთოთ
მთელ სტრიქონს ერთი გადამრთველი მართავს, პარამეტრებში: „ტრანსკრიფციის ჩვენება“. გამორთეთ, როცა თავად დამწერლობა აღარ გიჭირთ: ჰანგულთან გატარებული პირველი კვირის შემდეგ, როცა კანას უფიქრელად კითხულობთ, ან როცა შეამჩნევთ, რომ სიტყვის ნაცვლად ლათინურ ასოებს ადევნებთ თვალს. ახალ ენაზე გადასვლისას მისი ხელახლა ჩართვა ნებისმიერ დროს შეგიძლიათ.
ერთადერთი გამონაკლისი ჩინურია. ჩინური იეროგლიფი თავის ჟღერადობას არ გამოხატავს, ასე რომ, არასდროს დადგება დღე, როცა მხოლოდ დამწერლობით გაიგებთ, როგორ წარმოითქმის ახალი სიტყვა. სანამ ახალ სიტყვებს სწავლობთ, სტრიქონი ჩართული გქონდეთ.
მოკლედ
- პირველ კვირებში სტრიქონი წაიკითხეთ. ის ხიდია, ხიდი კი იმისთვის არსებობს, რომ გაიარო.
- ისწავლეთ ის დამწერლობა, რომლითაც ენა სინამდვილეში იწერება, ანუ კანა და ჰანგული, და პირველივე შესაძლებლობისთანავე რომანიზაციის იმედზე ნუღარ იქნებით.
- ჩინურში ტონის ნიშნებზე უარს ნურასდროს იტყვით. პინიინში ეს ერთადერთია, რის გარეშეც თავს ვერ გაართმევთ.