Pinyin, romaji, IPA — kelimenin altındaki satırı nasıl okumalı

Mullawo'da Japonca bir kelimenin hemen altında, aynı satırda üç ayrı şey durabilir: みず mizu [mˈizɯᵝ]. Çince kelimelerde bunların sayısı ikiye iner: 橙色 chéngsè ve köşeli parantezli bir transkripsiyon. İlk bakışta aynı bilgi üç kez yazılmış sanılır. Durum hiç de öyle değil ve hangisinin ne olduğunu baştan bilirseniz ilk aylardaki pek çok kafa karışıklığından kurtulursunuz.

Her biri başka bir soruya cevap verir

IPA, kelimenin kulağa nasıl geldiğini söyler. Köşeli parantezin içinde Uluslararası Fonetik Alfabe yer alır. Bu alfabede her sesin tek bir sembolü vardır ve semboller dilden dile değişmez. Üçü içinde yazımı değil, doğrudan sesin kendisini anlatmaya çalışan yalnızca IPA'dır. Mullawo'da transkripsiyonu bulunan her dilin IPA transkripsiyonu da vardır.

Romanizasyon, kelimenin nasıl yazıldığını ve nasıl öğretildiğini gösterir. Mullawo Çince, Japonca ve Korece kelimelerde, o dilin kendisinin kabul ettiği standart Latin yazımını da verir:

• Çince — pinyin, ton işaretleriyle birlikte: 橙色 chéngsè (turuncu).
• Japonca — romaji: オレンジ色 orenji-iro.
• Korece — Revize Romanizasyon, yani Güney Kore'nin resmî sistemi: 주황색 juhwangsaek.

Telefon klavyesinde yazarken kullandığınız, ders kitaplarında okuduğunuz, tabelalarda ve haritalarda gördüğünüz yazım budur. Ama unutmayın, bu bir sesi betimlemez, yalnızca bir yazım sistemidir. Pinyindeki zh ya da Korecedeki eo, İngilizce okumaya alışmış birinin aklına gelen sesi vermez.

Okunuş satırı ise kelimenin o dilin kendi hece yazısıyla nasıl yazıldığını gösterir. Bu yalnızca Japoncada var. Kanjiyle yazılan bir kelimenin yanında kana ile yazılmış okunuşu durur: 水 → みず, オレンジ色 → オレンジいろ. Japon bir okurun kafasında duyduğu okunuş budur ve romajiden farklı olarak bu, Japoncanın kendisidir.

Neden üçü ayrı ayrı gösteriliyor

Eskiden bu üç bilgi tek bir alanda tutuluyordu ve kart aynı noktada bunlardan herhangi birini gösterebiliyordu. Öğrenen biri için bu ciddi bir sorundu: mizu kelimenin sesi mi, yoksa yazılışı mı? [mˈizɯᵝ] başka bir kelime mi?

Artık her birinin satırda kendine ait bir yeri var ve sıraları hiç değişmiyor: önce okunuş, sonra romanizasyon, en son IPA. Hepsi tek bir satıra sığdığı için kart döndüğünde kelime yerinden kaymıyor.

Hangisine bakmalı

Çincede pinyini okuyun ve tonları hafife almayın. Ton işaretleri süs için orada değil. mā, má, mǎ ve mà birbirinden tamamen farklı dört hecedir; tonu yanlış söylenen kelime ya başka bir anlama gelir ya da hiçbir anlam taşımaz. Pinyini işaretleriyle birlikte okuyun, kelimeyi hoparlöre eşlik ederek söyleyin ve tonu yazımın ayrılmaz bir parçası sayın. zh, j ve z arasındaki fark gibi bir ses aklınızı karıştırırsa IPA'ya bakabilirsiniz, ama günlük hayatta kullanacağınız şey pinyin olacak.

Japoncada kanaya geçin ve romajiyi mümkün olduğunca erken bırakın. Romaji, ilk haftaya en hızlı giriş yolu ama ilk yılı geçmenin en yavaş yolu. Hiragana ile katakana toplamda yüz kadar işaret eder ve Japonca gerçekte bunlarla yazılır. Onları okumayı öğrendiğiniz anda kanjinin üstündeki okunuş satırı size yeter, romaji ise gereksiz bir gürültüye dönüşür.

Korecede Hangıl'ı okuyabildiğiniz gün romanizasyondan vazgeçin. Bu bir yıl değil, bir hafta sürer; ayrıntılar için Hangıl nasıl çalışır yazımıza göz atabilirsiniz. O noktadan sonra Revize Romanizasyon yalnızca ayağınıza dolanır, çünkü Hangıl Koreceyi Latin harflerinin yapabileceğinden çok daha doğru yazar.

Geri kalan bütün dillerde, emin olamadığınızda IPA'ya bakın, hoparlörü ise her zaman kullanın. İspanyolca ya da Gürcücede yazım zaten sesin büyük bölümünü ele verir. İngilizce, Fransızca ya da Portekizcede vermez; harflerin tam da o kelimede hangi sese karşılık geldiğini dürüstçe gösteren tek rehber IPA'dır. Yine de hiçbir transkripsiyon kelimeyi duymanın yerini tutmaz. Hoparlöre dokunun, yavaş dinlemek isterseniz iki kez dokunun.

Satırı kapatmak

Satırın tamamı Ayarlar'daki tek bir anahtara bağlı: Transkripsiyon göster. Yazının kendisi size yetmeye başladığında bu anahtarı kapatın. Bu an Hangıl'la geçen ilk haftanın sonunda, kanayı düşünmeden okur hale geldiğinizde ya da kelimenin yerine Latin harflerini okuduğunuzu fark ettiğinizde gelebilir. Yeni başladığınız bir dil için satırı istediğiniz zaman yeniden açabilirsiniz.

Bunun tek istisnası Çince. Çince karakterler seslerini yazıya dökmez; yani yazıya bakarak yeni bir kelimenin nasıl söylendiğini çıkarabileceğiniz bir gün hiç gelmez. Yeni kelimeler öğrenmeye devam ettiğiniz sürece satırı açık bırakın.

Kısacası

1. İlk haftalarda satırı okuyun. O bir köprü ve köprüler üzerinden karşıya geçmek için var.
2. Dilin gerçekten kullandığı yazıyı, yani kanayı ya da Hangıl'ı öğrenin ve fırsat bulduğunuz an romanizasyona yaslanmayı bırakın.
3. Çincede ton işaretlerinden asla vazgeçmeyin. Pinyinin onlarsız idare edemeyeceğiniz tek parçası onlardır.