Het Koreaanse alfabet in één avond — hoe Hangul in elkaar zit

Koreaans heeft de naam een moeilijke taal te zijn, en wat grammatica en woordenschat betreft klopt dat ook. Met het schrift ligt het anders. In de vijftiende eeuw liet koning Sejong een commissie Hangul ontwerpen, met een duidelijk doel: ook het gewone volk moest kunnen leren lezen. Dat is er nog altijd aan te zien. Na één avond kunnen de meeste mensen langzaam ontcijferen wat er staat, en na een week lezen ze zonder veel moeite.

Het geheim: stop met hokjes zien en kijk naar wat erin zit.

Geen losse lijst, maar een systeem

Hangul telt 24 basisletters, namelijk 14 medeklinkers en 10 klinkers. Daar komen nog 5 gespannen medeklinkers bij, in feite verdubbelde letters, en 11 samengestelde klinkers, gemaakt van de gewone klinkers. Bij elkaar 40 tekens, en die laat het scherm Alfabet in Mullawo allemaal zien, elk met naam, uitspraak en een woord als voorbeeld.

Veertig tekens klinkt als een hele berg. In werkelijkheid komen de meeste voort uit een paar basisvormen.

Medeklinkers tekenen de mond. Elke basismedeklinker laat zien waar in de mond de klank ontstaat:

• ㄱ g/k — de achterkant van de tong, omhoog tegen het gehemelte
• ㄴ n — de tongpunt tegen de rand net achter de tanden
• ㅁ m — de lippen op elkaar
• ㅅ s — een tand
• ㅇ — de keel; stom aan het begin van een lettergreep, ng aan het eind

Een streep erbij is een zuchtje adem erbij. Teken een extra streep bij een medeklinker en je krijgt de geaspireerde versie: ㄱ → ㅋ (k), ㄷ → ㅌ (t), ㅂ → ㅍ (p), ㅈ → ㅊ (ch). Schrijf hem dubbel en je hebt de gespannen variant: ㄲ, ㄸ, ㅃ, ㅆ, ㅉ, die je uitspreekt met een aangespannen keel en zonder lucht te laten ontsnappen.

Klinkers zijn lijnen met uitsteeksels. Elke klinker begint bij een lange lijn, staand (ㅣ) of liggend (ㅡ), waar korte streepjes aan vastzitten. Met één streepje heb je een gewone klinker, met twee komt er een y bij: ㅏ a en ㅑ ya, ㅗ o en ㅛ yo, ㅜ u en ㅠ yu. Een samengestelde klinker is gewoon twee van die tekens tegen elkaar aan: ㅗ + ㅏ = ㅘ wa, ㅜ + ㅓ = ㅝ wo.

Heb je die logica eenmaal door, dan hoef je geen veertig vormen meer uit je hoofd te leren. Een stuk of twaalf is genoeg, plus de regels waarmee je de rest zelf afleidt.

Letters samen in één lettergreep

Dan het tweede idee: het hokje. Koreaans zet letters niet achter elkaar, maar voegt ze samen: elke lettergreep is één blok.

• medeklinker + klinker: 가 ga, 나 na, 고 go
• medeklinker + klinker + slotmedeklinker: 강 gang, 물 mul (water), 길 gil (weg)

Hoe het blok eruitziet, hangt af van de klinker. Een staande klinker (ㅏ, ㅣ) komt rechts naast de medeklinker, een liggende (ㅗ, ㅜ, ㅡ) eronder. De slotmedeklinker, de batchim, staat altijd onderaan.

In het Koreaans begint elke lettergreep met een medeklinker. Begint een lettergreep met een klinkerklank, dan neemt de stomme ㅇ die plek in, puur als opvulling: 아이 ai (kind) schrijf je als ㅇ + ㅏ en dan ㅇ + ㅣ.

Waar je begint

Het eerste uur: de tien klinkers. Dit is het regelmatigste stuk, en geen enkel blok kan zonder. Neem ze per tweetal, de gewone en die met y, en schrijf elke klinker een paar keer over.

Het tweede uur: de veertien medeklinkers, gesorteerd op vorm. Eerst de vijf 'mondtekeningen' van hierboven, dan hun varianten met een extra streep en de dubbele. Spreek elke medeklinker uit met een a erachter — ga, na, da, ra, ma —, zoals Koreaanse kinderen ze ook opzeggen.

Daarna ga je blokken lezen. Nog geen woorden, alleen blokken. Uithangborden, menukaarten, namen van K-popgroepen: alles is goed. Doe het langzaam, letter voor letter, en zeg hardop wat je leest. Tik je op het scherm Alfabet op een letter, dan zie je een voorbeeldwoord met de vertaling in je eigen taal — 길 weg, 끝 einde, 아이 kind — en als je telefoon een Koreaanse stem heeft, hoor je het ook.

Samengestelde klinkers en klankveranderingen zijn voor week twee. Waar twee lettergrepen elkaar raken, veranderen sommige letters van klank, volgens heel vaste patronen: 국물 spreek je uit als gungmul, niet als gukmul. Om te beginnen met lezen heb je die regels niet nodig. Je hebt ze nodig om goed te lezen, en ze worden een stuk logischer zodra je de letters niet meer hoeft te ontcijferen.

Daarna mag de romanisering weg

Bij elk Koreaans woord in Mullawo staan de IPA-transcriptie en de romanisering volgens het officiële Revised Romanization-systeem: 주황색 juhwangsaek (oranje). De eerste dagen, als je nog letter voor letter leest, heb je daar echt wat aan.

Ben je daar voorbij, zet dan Transcriptie tonen uit in Instellingen — daarmee verdwijnen romanisering en IPA in één keer — en lees het Hangul zelf. Romanisering is een kruk die nooit precies past: eo en eu staan voor twee klanken die het Nederlands niet heeft, en zie je ze in Latijnse letters, dan ga je ze vanzelf op z'n Nederlands uitspreken, en dat is fout. Het mooie van een alfabet dat je in een week leert, is juist dat je de letters van een ander niet nodig hebt om het te lezen.

Zo ziet je eerste week eruit

• Eerste avond: klinkers en medeklinkers, tot je 가 나 다 라 마 kunt verklanken.
• Dag twee tot en met zeven: lees elk blok dat je onder ogen komt en begin met Koreaanse kaarten, met de romanisering nog aan.
• Aan het eind van de week: transcriptie uit.

Vanaf dan is Hangul niet meer het lastige stuk. Zo was het ook nooit bedoeld.