Hangul w jeden wieczór — jak naprawdę działa koreański alfabet

Koreański uchodzi za trudny i jeśli chodzi o gramatykę czy słownictwo, ta opinia jest w pełni zasłużona. Z pismem jest inaczej. Hangul nie powstał przypadkiem: w XV wieku opracowała go komisja na polecenie króla Sejonga, właśnie po to, żeby czytać mogli nauczyć się zwykli ludzie. I to czuć. Po jednym wieczorze większość osób czyta już, choć powoli, a po tygodniu — bez większego wysiłku.

Wystarczy przestać patrzeć na kwadraciki i zajrzeć do ich wnętrza.

Za literami stoi system

Liter podstawowych jest 24: 14 spółgłosek i 10 samogłosek. Do nich dochodzi 5 spółgłosek napiętych (to litery podwojone) i 11 samogłosek złożonych, które powstają z podstawowych. W sumie 40 znaków — dokładnie tyle przechodzi ekran Alfabet w Mullawo, a przy każdym podaje nazwę, dźwięk i przykładowe słowo.

Czterdzieści robi wrażenie, ale tylko na pierwszy rzut oka. Większość tych znaków wyprowadzono z kilku kształtów.

Spółgłoski to rysunki ust. Każda podstawowa spółgłoska pokazuje, w którym miejscu powstaje dźwięk:

• ㄱ g/k — tył języka podniesiony do podniebienia
• ㄴ n — czubek języka oparty o dziąsła za zębami
• ㅁ m — zamknięte usta
• ㅅ s — ząb
• ㅇ — gardło; na początku sylaby się go nie wymawia, na końcu brzmi jak ng

Dodatkowa kreska to dodatkowy oddech. Dorysuj kreskę, a spółgłoska zamienia się w swoją przydechową parę: ㄱ → ㅋ (k), ㄷ → ㅌ (t), ㅂ → ㅍ (p), ㅈ → ㅊ (ch). Podwojona litera daje wersję napiętą — ㄲ, ㄸ, ㅃ, ㅆ, ㅉ — którą wymawia się bez przydechu i ze ściśniętym gardłem.

Samogłoski składają się z linii i kreseczek. Podstawą jest zawsze długa linia, pionowa ㅣ albo pozioma ㅡ, do której doczepia się krótkie kreski. Jedna kreska oznacza zwykłą samogłoskę, dwie dokładają przed nią y: ㅏ a, ㅑ ya; ㅗ o, ㅛ yo; ㅜ u, ㅠ yu. Samogłoska złożona to po prostu dwie takie zapisane obok siebie: ㅗ + ㅏ = ㅘ wa, ㅜ + ㅓ = ㅝ wo.

Gdy ten schemat już widzisz, nie musisz wkuwać czterdziestu kształtów. Wystarczy kilkanaście plus reguły, z których wynika cała reszta.

Z liter powstają sylaby

Druga rzecz to sam kwadracik. Litery nie idą po koreańsku jedna za drugą, tylko łączą się w bloki — każda sylaba to jeden blok:

• spółgłoska + samogłoska: 가 ga, 나 na, 고 go
• spółgłoska + samogłoska + spółgłoska końcowa: 강 gang, 물 mul (woda), 길 gil (droga)

Kształt bloku wyznacza samogłoska. Pionowa (ㅏ, ㅣ) staje z prawej strony spółgłoski, pozioma (ㅗ, ㅜ, ㅡ) ląduje pod nią. Spółgłoska zamykająca sylabę, tak zwany batchim, zawsze trafia na dół.

Każda sylaba musi przy tym zaczynać się od spółgłoski. Jeśli zaczyna się od samogłoski, jej miejsce zajmuje nieme ㅇ: 아이 ai (dziecko) to ㅇ + ㅏ i ㅇ + ㅣ.

Od czego zacząć, a co odłożyć

Godzina pierwsza: dziesięć samogłosek. To najbardziej regularna część całego systemu i pojawia się w każdym bloku. Ucz się ich parami — wersja zwykła i wersja z y — i każdą napisz kilka razy.

Godzina druga: czternaście spółgłosek, pogrupowanych według kształtu. Najpierw pięć „rysunków ust” z listy powyżej, potem ich warianty z kreską i podwojone. Każdą wymawiaj z a na końcu — ga, na, da, ra, ma — bo tak samo wyliczankę recytują koreańskie dzieci.

Potem czytaj bloki. Jeszcze nie słowa, tylko bloki: szyldy, karty dań, nazwy zespołów K-pop, co popadnie. Powoli, litera po literze, a na koniec wypowiedz to, co wyszło. Na ekranie Alfabet po stuknięciu w literę zobaczysz przykładowe słowo w swoim języku — 길 droga, 끝 koniec, 아이 dziecko — a jeśli telefon ma koreański głos, także je usłyszysz.

Samogłoski złożone i zmiany wymowy zostaw na drugi tydzień. Na styku sylab koreańskie litery zmieniają brzmienie według stałych reguł: 국물 czyta się gungmul, a nie gukmul. Do pierwszych prób czytania nie są ci potrzebne. Przydadzą się, gdy zechcesz czytać dobrze, i dużo łatwiej je zrozumieć, kiedy litery rozpoznajesz już odruchowo.

Latynizacja tylko na start

Przy każdym koreańskim słowie Mullawo podaje latynizację w oficjalnym systemie Revised Romanization — 주황색 juhwangsaek (pomarańczowy) — a obok niej transkrypcję IPA. W pierwszych dniach, póki litery rozpoznajesz z trudem, to spora pomoc.

Potem jednak wyłącz w Ustawieniach Pokaż transkrypcję (znikną wtedy i latynizacja, i IPA) i czytaj sam hangul. Latynizacja to proteza, która nigdy dobrze nie leży. eo i eu oznaczają dźwięki, których w polskim nie ma, a łacińskie litery wciąż podsuwają polską wymowę — czyli błędną. Alfabet, który da się opanować w tydzień, ma tę zaletę, że do czytania nie potrzebuje niczyich innych liter.

Pierwszy tydzień bez złudzeń

• Pierwszy wieczór: samogłoski i spółgłoski, dopóki nie przeczytasz 가 나 다 라 마.
• Dzień drugi do siódmego: czytaj każdy blok, który wpadnie ci w oko, i zacznij karty po koreańsku z włączoną latynizacją.
• Koniec tygodnia: wyłączasz transkrypcję.

Na tym etapie hangul nie jest już największym wyzwaniem. Zresztą nigdy nie miał nim być.