Một buổi tối là đọc được chữ Hàn — Hangul vận hành ra sao

Tiếng Hàn có tiếng là khó, và xét về ngữ pháp hay từ vựng thì cái tiếng ấy chẳng oan chút nào. Riêng chữ viết thì khác hẳn. Hangul do một nhóm học giả dưới triều vua Sejong cố ý sáng tạo ra vào thế kỷ mười lăm, nhằm để dân thường cũng học đọc được — và nhìn vào là thấy ngay dấu vết của sự thiết kế ấy. Đa số người học chỉ sau một buổi tối đã đánh vần chầm chậm được, và sau một tuần thì đọc khá trôi chảy.

Bí quyết là đừng nhìn chúng như những ô vuông nữa, mà nhìn vào những gì nằm trong mỗi ô.

Chữ cái có hệ thống hẳn hoi, không phải học vẹt từng chữ

Hangul có 24 chữ cái cơ bản, gồm 14 phụ âm và 10 nguyên âm. Thêm vào đó là 5 phụ âm căng (chữ viết đôi) và 11 nguyên âm ghép tạo thành từ các chữ cơ bản. Cộng lại đủ 40 ký hiệu — chính là bộ chữ mà màn hình Bảng chữ cái trong Mullawo lần lượt giới thiệu, chữ nào cũng có tên, cách đọc và một từ ví dụ.

Bốn mươi nghe có vẻ nhiều, nhưng thật ra nhẹ hơn bạn tưởng, vì phần lớn chúng đều sinh ra từ vài nét gốc.

Phụ âm là hình vẽ của khoang miệng. Mỗi phụ âm cơ bản mô phỏng chỗ âm được phát ra:

• ㄱ g/k — cuống lưỡi nâng lên chạm vòm miệng
• ㄴ n — đầu lưỡi chạm vào lợi phía sau răng
• ㅁ m — hai môi khép lại
• ㅅ s — một chiếc răng
• ㅇ — cổ họng; đứng đầu âm tiết thì câm, đứng cuối thì đọc ng

Thêm nét là thêm hơi. Gạch thêm một nét vào phụ âm là có ngay người anh em bật hơi của nó: ㄱ → ㅋ (k), ㄷ → ㅌ (t), ㅂ → ㅍ (p), ㅈ → ㅊ (ch). Viết đôi lên thì thành phụ âm căng: ㄲ, ㄸ, ㅃ, ㅆ, ㅉ — đọc không bật hơi, cổ họng siết chặt.

Nguyên âm chỉ là đường kẻ và gạch nhỏ. Nguyên âm nào cũng gồm một nét dài — dọc như ㅣ hoặc ngang như ㅡ — kèm vài gạch ngắn. Một gạch là nguyên âm thường, hai gạch thì thêm âm y: ㅏ a, ㅑ ya; ㅗ o, ㅛ yo; ㅜ u, ㅠ yu. Nguyên âm ghép là hai nguyên âm như vậy viết dính vào nhau: ㅗ + ㅏ = ㅘ wa, ㅜ + ㅓ = ㅝ wo.

Nắm được quy luật rồi thì bạn không phải nhồi bốn mươi hình thù vào đầu nữa. Chỉ cần nhớ chừng một tá chữ, cộng mấy quy tắc để suy ra số còn lại.

Ghép chữ thành khối âm tiết

Ý thứ hai nằm ở cái ô. Tiếng Hàn không viết chữ cái nối đuôi nhau thành hàng, mà gom chúng lại, mỗi âm tiết một khối:

• phụ âm + nguyên âm: 가 ga, 나 na, 고 go
• phụ âm + nguyên âm + phụ âm cuối: 강 gang, 물 mul (nước), 길 gil (con đường)

Nguyên âm quyết định cách sắp xếp trong khối. Nguyên âm dọc (ㅏ, ㅣ) đứng bên phải phụ âm, còn nguyên âm ngang (ㅗ, ㅜ, ㅡ) nằm phía dưới. Phụ âm cuối — gọi là batchim — bao giờ cũng ở dưới đáy.

Vì âm tiết nào cũng phải mở đầu bằng phụ âm, nên âm tiết bắt đầu bằng nguyên âm sẽ mượn chữ ㅇ câm đứng giữ chỗ: 아이 ai (đứa trẻ) là ㅇ + ㅏ, ㅇ + ㅣ.

Học theo thứ tự này là vừa

Giờ đầu: mười nguyên âm. Đây là phần quy củ nhất của cả hệ thống, mà khối chữ nào cũng cần tới. Hãy học theo cặp — nguyên âm thường đi với nguyên âm có y — và viết mỗi chữ vài lần.

Giờ thứ hai: mười bốn phụ âm, chia nhóm theo hình dạng: trước hết là năm "hình vẽ khoang miệng" ở trên, sau đó tới những chữ họ hàng thêm nét hoặc viết đôi. Đọc mỗi chữ kèm a phía sau — ga, na, da, ra, ma — giống hệt cách trẻ con Hàn Quốc đọc bảng chữ.

Rồi tập đọc khối. Chưa cần đọc từ, chỉ cần đọc khối. Biển hiệu, thực đơn, tên nhóm K-pop, gặp gì đọc nấy. Cứ đọc chậm, ghép từng chữ một rồi nói to âm vừa ghép được. Trong màn hình Bảng chữ cái, bạn chạm vào một chữ để xem từ ví dụ bằng tiếng của mình — 길 con đường, 끝 kết thúc, 아이 đứa trẻ — và nếu điện thoại có sẵn giọng đọc tiếng Hàn thì còn nghe được cách phát âm.

Nguyên âm ghép và các quy tắc biến âm thì để sang tuần thứ hai. Khi đọc, chữ cái tiếng Hàn thay đổi ở chỗ giáp ranh giữa hai âm tiết theo những quy luật rất đều — 국물 đọc là gungmul chứ không phải gukmul. Mới tập đọc thì chưa cần mấy quy tắc này; bạn cần chúng để đọc cho chuẩn, và đợi đến khi nhìn chữ là nhận ra ngay thì chúng cũng dễ hiểu hơn nhiều.

Sau đó, bỏ phiên âm La-tinh sang một bên

Từ tiếng Hàn nào trong Mullawo cũng có phiên âm La-tinh theo hệ Revised Romanization chính thức — 주황색 juhwangsaek (màu cam) — đặt cạnh phiên âm IPA. Mấy ngày đầu, khi còn đọc chữ chậm, phần này giúp ích khá nhiều.

Rồi hãy vào Cài đặt tắt Hiển thị phiên âm — công tắc này giấu luôn cả La-tinh hóa lẫn IPA — và đọc thẳng Hangul. Phiên âm La-tinh là cái nạng chẳng bao giờ vừa tay: eo và eu ghi hai âm mà mặt chữ La-tinh không hề gợi ra, nên cứ nhìn thấy là bạn lại vô thức đọc eo như trong "kẹo", mà đọc thế là sai. Một bảng chữ cái học xong trong một tuần có giá trị chính ở chỗ bạn chẳng cần mượn chữ của ai để đọc nó.

Tuần đầu tiên, nói thực tế

• Tối đầu tiên: học nguyên âm và phụ âm, cho tới khi đánh vần được 가 나 다 라 마.
• Từ ngày hai đến ngày bảy: gặp khối chữ nào đọc khối đó; bắt đầu học thẻ tiếng Hàn, vẫn để phiên âm La-tinh bật.
• Cuối tuần: tắt phiên âm.

Tới lúc ấy, Hangul đã không còn là phần khó. Mà vốn dĩ người ta cũng chẳng tạo ra nó để làm khó ai.